Τα βιομηχανικά κτήρια που έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο λειτουργίας τους ασκούν πάνω μας μια γοητεία που σήμερα μας φαίνεται μάλλον αυτονόητη. Αυτονόητη, αλλά ταυτόχρονα δύσκολα προσδιορίσιμη. Τα ίχνη του χρόνου στις επιφάνειες των τοίχων και των μηχανών που στεγάζουν δείχνουν μια ευαλωτότητα που στην περίπτωση τους έχει κάτι παράδοξο καθώς κατά την περίοδο της λειτουργίας τους, όταν όλα –άνθρωποι και μηχανές- δουλεύουν στην εντέλεια, μας είναι δύσκολο να τα φανταστούμε σαν ερείπια. Η έκταση που κατέχουν τα μνημεία του είδους στη σύγχρονη φωτογραφία αποτελεί τεκμήριο της παράδοξης αυτής γοητείας που ασκούν, ενώ οι ίδιες οι φωτογραφίες μπορούν να μας βοηθήσουν να αναρωτηθούμε και τελικά να ανιχνεύσουμε πιο αναλυτικά ποια είναι τα εκάστοτε κίνητρά μας για να τα αποτυπώνουμε φωτογραφικά έτσι όπως κάθε φορά τα αποτυπώνουμε. Τα εν λόγω κίνητρα μπορεί να απέχουν πολύ μεταξύ τους και συμπορεύονται φυσικά με τις αντίστοιχες οπτικές ποιητικές. Αν επιχειρούσαμε να θέσουμε τα δύο ακραία όρια ενός φάσματος τέτοιων πρακτικών φωτογραφικής απόδοσης του βιομηχανικού κτηρίου που έχει αφεθεί έρμαιο στις διαθέσεις του χρόνου θα τοποθετούσαμε στη μία πλευρά την τυπολογική αποτύπωση στην οποία τα αντικείμενα προσεγγίζονται με συνήθως αποστασιοποιημένη ματιά προκειμένου να προκύψει σύγκριση και κατηγοριοποίηση των ομοειδών και στην άλλη πλευρά την πρακτική της εκφραστικής ανάδειξής τους μέσω της λιγότερο ή περισσότερο κατά περίπτωση υπαινικτικής υπόμνησης του χρόνου.

​

Η περίπτωση των εικόνων του Γιάννη Τυροβολά βρίσκεται πιο κοντά στη δεύτερη τάση του φάσματος αυτού. Η Ερμούπολη, για λόγους που δεν χρειάζεται να αναλυθούν πολύ με δεδομένη την ιστορία της, αποτέλεσε έναν βασικό σταθμό του φωτογράφου που στάθηκε μπροστά και μέσα στα σχεδόν εμβληματικά της πλέον κτήρια. Στην πόλη θα βρούμε υφαντουργεία, βυρσοδεψεία, μεταλλεία, νεώρια, μάλιστα κάποιες εγκαταστάσεις είναι ακόμη σε λειτουργία, είτε με την ίδια χρήση (Νεώριο) είτε με άλλη (βυρσοδεψείο Κορνηλάκη που στεγάζει πλέον βιβλιοθήκη). Λόγω του ότι η Ερμούπολη ήταν σημαντικός κόμβος στον 19ο αιώνα εδώ λειτούργησε και το εντυπωσιακών διαστάσεων Λοιμοκαθαρτήριο. Το ίδιο κτήριο λειτούργησε επίσης στη συνέχεια ως φυλακή και φρενοκομείο. Οι συγκεκριμένες χρήσεις του κτηρίου αυτού συνδέονται βέβαια με μια ιδιαίτερη αύρα που απορρέει από τις ζωές που πέρασαν από εδώ και τις ενίοτε δύσκολες ιστορίες τους. Το ότι είναι αυτές οι ιστορίες κι οι άνθρωποι πίσω από τους τοίχους που απασχολούν εν προκειμένω τον φωτογράφο Γιάννη Τυροβολά φαίνεται κι από τον τρόπο που αντιμετωπίζει το θέμα του. Στην περίπτωση ακριβώς του λοιμοκαθαρτηρίου λόγω του γεγονότος ότι έχει να κάνει με ένα κτήριο που μέσα από όλες αυτές τις χρήσεις στέκεται ακόμη σχεδόν αλώβητο μπροστά του το αντιμετωπίζει με τη μικρότερη δυνατή τεκμηριωτική διάθεση. Απομονώνει λεπτομέρειες, ίχνη ανθρώπων που φιλοξενήθηκαν, περιορίστηκαν ή κλείστηκαν εδώ, αποτυπώνει τοίχους, πόρτες, σιδεριές που στέκουν σαν εύγλωττα παλίμψηστα.

​

Γενικώς ο φωτογράφος δεν προχωρά προς το θέμα του με μια προειλημμένη στρατηγική. Ως πλάνης αφήνεται να παρασυρθεί από το εκάστοτε κτίσμα ή ερείπιο, από την εκάστοτε επιφάνεια και τα αντιμετωπίζει όλα αυτά διαφορετικά, κατά περίπτωση. Δεν προσπαθεί τόσο να σου δείξει πώς λειτουργούσαν αυτά τα κτήρια· πιο πολύ προσπαθεί να σε κάνει να νιώσεις τι έχει αντέξει από όλα αυτά. Στέκεται με μια σχεδόν μικροσκοπική διάθεση πάνω από μια ξεχασμένη μηχανή στο Υφαντήριο - Φινιριστήριο Κρυστάλλη Τσαγκαράκη, αντιμετωπίζει σαν παρατημένο ναό το Βυρσοδεψείο Κορνηλάκη με εκείνη τη ματιά προς τα ψηλά, προς τον ουρανό που διαγράφεται μέσα από τα τόξα.

​

Οι φωτογραφίες από το Νεώριο πάλι, με την πληθώρα μηχανών και εργαλείων άγνωστης στον μη ειδικό χρήσης που στέκονται σχεδόν ανέπαφα μέσα σε χώρους είτε σύγχρονους είτε σχετικά καλά διατηρημένους μοιάζουν να καταγράφουν αίθουσες μουσείου μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης. Εδώ οι χώροι ως φορείς μνήμης, φθοράς και ίχνους και η ενατένιση σε σχέση με το πέρασμα του χρόνου και των ανθρώπων δεν είναι το κυρίαρχο όπως σε άλλες εικόνες της σειράς. Αυτό που κυριαρχεί, ειδικά στις φωτογραφίες του Ταρσανά, είναι η γοητεία της λειτουργικής αλλά και άρτιας μορφής. Στην περίπτωση δηλαδή αυτή η λακωνική αλλά αισθητικά σημαίνουσα μορφή που δικαιώνεται πρώτα από τη λειτουργία είναι που τραβά το βλέμμα του φωτογράφου.

​

Με όλα αυτά τα διαφορετικά αντικείμενα και κτήρια να την κατοικούν η Ερμούπολη του Γιάννη Τυροβολά απέχει πολύ από την κατάσταση του ερειπιώνα. Δεν είναι απλώς σύνολο με βιομηχανικά κουφάρια--όσο κι αν υπάρχουν κι αυτά-- φόντο σε ζωές κι ιστορίες ανθρώπων που έχουν προ πολλού φύγει. Είναι σύνολο χώρων, αντικειμένων και μορφών με τις οποίες έχουν πολλές εκκρεμότητες και οι ζωντανοί.

 

Κώστας Ιωαννίδης

Ιστορικός της Τέχνης